شيوا معصوم پرست
ديدگاه امام خميني (ره) به عنوان برجستهترين اسلامشناس، به پيشرفت و توسعه ی منبعث از جهانبيني ديني است. در نگرش ايشان با آنكه پيشرفت و توسعهي متوازن و متناسب در همهي ابعاد جهان پذيرفته شد، ليكن فرايند پيشرفت و توسعه بايد در مجموع به استحكام پايههاي دين، تقويت مباني اسلامی ـ ایرانی و تربيت و هدايت انسان منتهي گردد. در انديشهي امام(ره) پيشرفت و توسعه چه پيشرفت و توسعهي سياسي و اقتصادي و چه پيشرفت و توسعهي علمي و فرهنگي و غيره علاوه برآن كه اصول، مباني و ملزومات خاص خود را دارد، ميبايست برآورندهي اهدافي بلند و متعالي باشد كه از بطن انديشهي ديني ناشي ميشود و در رأس همه، خداباوري و حاكميت توحيد در جامعه ميباشد. پيشرفت و توسعه در هدف غايي خود بايد رضايت خداوند را برآورده سازد و گرنه اثر آن در همين حيات مادي مختصر ميشود، اگر اثري بر آن مترتبت باشد؛ اما اگر پيشرفت و توسعهي مادي به پيشرفت و توسعهي معنويت پيوند خورده و جامعهاي انساني با مقاصد عالي ظهور يافت؛ اين پيشرفت و توسعه، پايدارو مبتني بر هدف اصلي خود بوده است.
پيشرفت و توسعه نبايد به اصول عاليهي اسلام خلل وارد سازد و به ترويج بيديني منجر گردد. از بيانات گوناگون امام (ره) به دست ميآيد كه پيشرفت و توسعهي همه جانبه علاوه بر ترقي سطح زندگي عامه (بعد مادي جامعه)، بايد به تجلي دينداري در جامعه، تقويت ايمان، گسترش معنويت و اخلاق اسلامي بينجامد.
پيشرفت و توسعه بايد زمينهي مناسب را براي حفظ اسلام و ترويج مكتب در جامعه، نشر معارف اسلامي، تحقق علمي احكام اسلام و رعايت حدود الهي فراهم کند. لذا از اهداف مهم پيشرفت و توسعهي سياسي در نظرگاه ايشان استقرار حكومت اسلامي است. اگر فرايند پيشرفت و توسعه به بيديني، متروك ماندن احكام و حدود اسلامي، مهجوريت معارف ديني و كنارگذاشتهشدن مكتب منجر شود، اين پيشرفت و توسعه مورد پذيرش حضرت امام (ره) نخواهد بود و با برنامهريزي چنين پيشرفت و توسعهاي مخالفت خواهد بود.
ايشان اسلام را امانت الهي ميداند كه همهي ملت در حفظ آن مسئول هستند و ميفرمايد:
«تمامي ملت… بي استثنا مسئول هستيم در مقابل خداي تبارك و تعالي براي اين امانت، اين اسلام كه امانت است و دست ماست.»1
فرايند پيشرفت و توسعه در كشور از ديدگاه امام بايد نظم در ادارهي كشور را پديد آورد تا موجب بهبود و كارآيي نظام گردد. وی ميفرمايد: «همهي جامعه بايد نظم داشته باشد… اگر نظم از كار برداشته بشود جامعه از بين ميرود.»2
يكي از ضروري ترين مسائل براي پيشرفت و توسعهي كشور، امنيت داخلي است. فقدان امنيت و بروز آشوب و هرج و مرج، اساس جامعه را متزلزل ميكند و فرصتهاي لازم براي سرمايهگذاريها، عمران و اصلاح جامعه را ضايع ميسازد. ایشان ميفرمايد:
«ما در سايه ي آرامش و وحدت ميتوانيم اين كشور را به مقاصد عاليهي اسلامي برسانيم…»3
از اهداف مهم پيشرفت و توسعه در بعد فرهنگي، دور شدن از فرهنگ بيگانهي غربي و روآوري به فرهنگ اسلامي است؛ يعني برعدم وابستگي فرهنگي و استقلال همه جانبه تأکید شده است. از آنجايي كه علم و دانش، تخصص و فن آوري حتي با فراگيري از فنآوري غرب مورد تشويق و تأكيد امام (ره) است، ولي اين علم و دانش نيز مشروط است به آن كه جهتدار و هدفدار باشد و منجر به حاكميت بخش فاسد تمدن غربي نگردد؛ علمي كه تعهد،اخلاق و سلامت انسان را تضمين کند، نه آنكه مايهي انحطاط و موجب تباهي او گردد.
از ديدگاه امام (ره) محور، پيشرفت و توسعهي انسان است و نگاه ايشان به پيشرفت و توسعه ديدگاهي انسان شناسانه و در قلمروی معرفت ديني است كه هدف غايي پيشرفت و توسعه را تربيت انسان كامل در جامعه ميداند. انساني كه در همهي ابعاد وجودش، كمال يافته است و توانايي ايجاد تحول و دگرگوني در جامعه را به سوي خير و صلاح عمومي دارد.
امام (ره) در اين رابطه ميفرمايد: «اسلام همهي ترقيات و همهي صنعتها را قبول دارد، با تباهي مخالف است، با آن چيزهايي كه تباه ميكند جوانهاي ما را، مملكت ما را، با آنها مخالف است اما با همهي ترقيات، همهي تمدنها موافق است.»4
بنابراين از ديدگاه امام (ره)، همهي تلاشها و كاركردها در حوزههاي مختلف علمي، فني، اقتصادي، سياسي و فرهنگي نهايتاً بايد به ساخته شدن انسان، تربيت و هدايت او منجر شود تا از تباهي رهايي يابد؛ زيرا اگر انسان درست شد هم جامعه را به مسير كمال و راههاي درست سوق ميدهد و هم مكتب را حفظ می کند، در نتيجه زمينهي مناسب براي زندگي و حيات جامعهي انساني فراهم ميگردد و در مسير پيشرفت، توسعه تعالي قرارميگيرد.
پي نوشت:
1-صحيفهي نور، ج 8، ص95
2-صحيفهي نور، ج 6، ص53
3-صحيفهي نور، ج 10، ص136
4-صحيفهي نور، ج 9، ص166
